Ostry paraliż pszczół

Jest to ostra choroba zakaźna pszczół wywołana przez wirus pantropowy, w przebiegu której występuje drżenie skrzydełek i nóżek, paraliż oraz biegunka. Chore pszczoły wydzielają nieprzyjemny zapach i często tracą włoski pokrywające ciało. Etiologia. Wirus ostrego paraliżu (ABPV) o wirionie asymetrycznym średnicy około 25 nm, zawiera w cząsteczce jednostrandowy RNA, który stanowi 25% cząsteczki zakaźnej. Należy on do rodziny Picormvvridae, rodzaj Enterovinis. Nie stwierdzono pokrewieństwa antygenowego między ABPV i innymi wirusami patogennymi dla pszczół. ABPV jest stabilny przy pH 3÷7. Namnaża się w hodowli tkanek pszczół, w których zmiany cytopatyczne występują po 5÷6 godzinach od chwili zakażenia. Po 8 godzinach dochodzi do całkowitej destrukcji tkanek. Wirus nie ulega inaktywacji w materiale patologicznym w temp. -70°C oraz w tkankach w 50% roztworze glicerolu w temp. -4°C w okresie około 6 miesięcy. ABPV wywołuje zakażenia również u trzmieli z rodzaju Bombus. Są to najczęściej zakażenia latentne. Z tkanek zakażonych owadów izoluje się niewielkie ilości wirusa. Źródło zakażenia. Do zakażeń naturalnych dochodzi za pośrednictwem wydzieliny, gruczołów ślinowych pszczół chorych oraz zanieczyszczonego przez wirus pokarmu, głównie pyłku. W warunkach naturalnych ABPV nie występuje w pyłku roślin oblatywanych przez pszczoły i trzmiele. Wirus dostaje się do pyłku ze śliną zakażonych zbieraczek. Patogeneza. Zakażenie sztuczne można uzyskać po napyleniu, iniekcji do hemolimfy lub podaniu doustnym zawiesiny wirusa. Temperatura inkubacji zakażonych pszczół wpływa na przebieg choroby i śmiertelność owadów. Pszczoły zakażone do hemolimfy inkubowane w temp. 30°C padają po 2÷3 dniach wśród objawów paraliżu. Po zakażeniu doustnym padają po 4÷6dniach. Śmiertelność dochodzi do 100%. Przy inkubacji w temp. 35°C znaczna liczba zakażonych pszczół nie wykazuje żadnych objawów chorobowych. Chore owady padają po kilku dniach. Z padłych pszczół zakażonych do hemolimfy 102 cząsteczek ABPV izolowano 1011 ÷1012 cząsteczek wirusa. U pszczół zakażonych na drodze naturalnej z reguły rozwijają się zakażenia latentne. Pod wpływem czynników indukujących, dotychczas dokładnie nie poznanych, wirus namnaża się w komórkach nabłonka jelita środkowego, przenika do hemocelu (wiremia), zakaża komórki układu nerwowego (głównie corpus pedunculatum mózgu) i gruczołów ślinowych głowy. W preparatach histologicznych wybarwionych hematoksyliną żelazistą wg Heidenheima występują liczne bazofilne wtręty w corpora pedunculata mózgu oraz złogi bezpostaciowej substancji, ściśle związane z nabłonkiem jelita środkowego. Replikacja wirusa odbywa się w cytoplazmie zakażonych komórek, gdzie wirus występuje często w formie parakrystalicznej siateczki. Największe stężenie wirusa stwierdzono w gruczołach ślinowych głowy. Przebieg i objawy choroby. Choroba występuje u pszczół pod koniec zimowli oraz wczesną wiosną. Do objawów należą: drżenie skrzydełek i nóżek, utrata zdolności lotnych, biegunka i często depilacja okrywy ciała. Pszczoły tracą zdolność pobierania pokarmu, ruchy oddechowe odwłoka ulegają przyspieszeniu, narządy gębowe są wysunięte (szczególnie pod koniec choroby). Pszczoły połyskujące, ciemno zabarwione wydzielają nieprzyjemny zapach i są często traktowane przez zdrowe osobniki z tej samej rodziny jak pszczoły rabujące. Rozpoznanie. Na podstawie objawów klinicznych prawidłowe rozpoznanie ABP jest niemożliwe. Bardzo pomocna w rozpoznaniu jest próba biologiczna oraz identyfikacja wirusa w odczynie seroneutralizacji albo precypitacji dyfuzyjnej w żelu. Rozpoznanie różnicowe. Podobne objawy do ostrego paraliżu występują w przebiegu paraliżu chronicznego, zatruciach środkami chemicznymi, nektarem i spadzią. Zatrucie nektarem. Występuje w okresie nektarowania roślin trujących (koniec maja, czerwiec). W formie ostrej prowadzi szybko do padania pszczół. Pszczoły giną w pobliżu roślin trujących lub w drodze do ula. Giną głównie pszczoły lotne. Przy zatruciu nektarem występuje oprócz porażenia skrzydełek i odnóży także porażenie czułków i odwłoka. Często odwłok jest rozdęty. Badanie wirusologiczne w kierunku ABP jest negatywne. Zapobieganie i zwalczanie. Dotychczas nie opracowano metod zapobiegania i zwalczania paraliżu u pszczół. Ze względu na powszechne występowanie zakażeń latentnych należy dążyć do eliminacji czynników indukujących przejście zakażenia latentnego w zakażenie jawne. Jednakże przy braku dokładnej znajomości tych czynników, zapobieganie ogranicza się do przestrzegania zasad prawidłowej hodowli, wzmocnienia rodziny i zaopatrzenia jej w pełnowartościowy pokarm. Wykrywanie zakażeń latentnych polega na iniekcjach pszczołom z tej samej rodziny zagęszczonych wyciągów homogenatów tkanek pszczół podejrzanych o zakażenie. Wyciągi wodne zagęszcza się czterochlorkiem węgla. W przypadku występowania zakażeń latentnych u pszczół po kilku dniach występują typowe objawy kliniczne paraliżu.